Bezoekers reizen door stad en haven

Het Maritiem Museum opent eind 2022 een omvangrijke tentoonstelling over de wisselwerking tussen de stad Rotterdam en de haven. Bezoekers gaan hierin op reis met een fictieve metrolijn en ontdekken maritieme verhalen. Om deze expositie mogelijk te maken, wordt volop samengewerkt.

Het Maritiem Museum werkt aan een klus van formaat: een nieuwe expositie over de invloed van de haven op de stad Rotterdam, die in december 2022 zal openen. De voorbereidingen zijn al in 2020 begonnen, toen het projectteam de eerste plannen maakte. Uitgangspunt: de ontwikkeling van een tentoonstellingsconcept waarin bezoekers de relatie tussen de stad en de haven beleven, door de tijd heen. Wat is de invloed van de haven op de stad en haar bewoners? En welke ontwikkelingen maakten ze door in de afgelopen decennia? Zo kunnen bezoekers ervaren hoe maritieme veranderingen de wereld om hen heen beïnvloeden.

Met een vloeroppervlak van 850 m2 wordt dit de meest omvangrijke tentoonstelling in de huidige programmering van het Maritiem Museum. De expo beslaat namelijk de hele eerste verdieping en is de opvolger van maar liefst twee tentoonstellingen: ‘Maritieme Meesterwerken’ en ‘Dealen met Drugs’. Daar komt bij dat de verhalen uit deze expo ook buiten de museummuren verteld zullen worden, via digitale middelen en op locatie in de stad. Om dat voor elkaar te krijgen, slaat het museum de handen ineen met verschillende partners.

Maritieme haltes

Om mee te denken over het concept werd beeldend kunstenaar en ontwerper Boris Maas gevraagd, in 2018 afgestudeerd aan de Design Academy Eindhoven. Later sloot ook ruimtelijk ontwerper Marleen Bos aan, die eerder onder meer de tentoonstelling ʻWaterproofʼ (2018-2019) voor het Maritiem Museum ontwierp. Na enkele sessies kwam een opvallend voorstel bovendrijven: het idee om de museumbezoeker langs iconische maritieme locaties te laten reizen door middel van een fictieve metrolijn. Het idee werd onmiddellijk omarmd, omdat het de kans biedt om bezoekers op een logische manier langs plekken met grote maritieme impact te leiden. Voor dit concept werkte het projectteam vervolgens verschillende "haltes" uit: er werden Rotterdamse buurten gekozen die een interessante geschiedenis of actualiteit hebben, en waar de bezoeker meer te weten kan komen over de ontwikkeling van stad en haven.

Neem de halte Heijplaat, waar medewerkers van de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij (RDM) vanaf 1914 gezamenlijk in een buurt woonden, die hun werkgever voor hen uit de grond had gestampt. Zij leefden met hun families onder de vleugels van de RDM op een plek waar ook eigen (bedrijfs)scholen, winkels en kerken gevestigd waren. Of neem de historie van Feijenoord, dat nu nog vooral bekend is door de gelijknamige voetbalclub, maar rond 1850 de eerste grote scheepswerf van Nederland herbergde en een symbool was voor innovatie in de scheepsbouw. Hier werden zeeschepen voor een internationale markt gebouwd, en de overstap van zeil- naar stoomvaart gemaakt.

In de tentoonstelling wordt, naast positieve momenten, bij elke halte ook aandacht besteed aan de moeilijkheden die bepaalde ontwikkelingen met zich meebrachten. Hoe is het bijvoorbeeld om te wonen tussen de industrie in Pernis? En wat zijn de spanningen tussen de natuur en uitbreidingen van het havengebied op de Maasvlakte? Verder krijgen bezoekers bij de laatste halte de kans om voorbij de horizon te kijken. Daar blikt jaarlijks een andere gastconservator vooruit naar de toekomst. Deze persoon geeft zijn of haar perspectief op wat er mogelijk met de stad en haven staat te gebeuren, steeds vanuit een ander thema.

Verhalen uit de wijk

Omdat niet alle bezoekers van de tentoonstelling Rotterdam op hun duimpje zullen kennen, geeft iedere halte ook een beeld van de wijk waar zij zich bevindt. Dit gebeurt in samenwerking met fotograaf Khalid Amakran - bekend van onder andere de rubriek ‘Jong!’ in NRC Handelsblad, waarvoor hij pubers fotografeerde. Voor de nieuwe expositie legt Amakran bewoners uit de verschillende wijken vast op de gevoelige plaat.

Ook gaat het Maritiem Museum voor deze expositie de stad in. In gesprek met Rotterdammers wordt "oral history" verzameld. Zo worden de ervaringen van buurtbewoners in de tentoonstelling verwerkt en komen de wijken écht tot leven. eze verhalen komen terug in de expo en worden opgenomen in de collectie van het museum.

Verzamelen en meedenken

Bij de ontwikkeling van de expo zijn twee conservatoren betrokken, die het narratief bedenken en de geschiktste objecten opduiken uit de enorme collectie van het Maritiem Museum. De collectie wordt steeds op een andere manier ingezet bij de haltes: bij Feijenoord laten scheepsmodellen de ontwikkelingen zien in de voortstuwing van schepen, terwijl bij de halte Pernis filmbeelden uit het archief grootse gebeurtenissen én worstelingen in die buurt tonen.

Om ervoor te zorgen dat de verhalen in de tentoonstelling aansluiten bij de belevingswereld van een divers publiek, werkt het projectteam samen met een klankbordgroep. Hierin zitten oud-cursisten van de Stichting Gedeeld Verleden Gezamenlijke Toekomst, maar ook mensen die in de haven hebben gewerkt en bewoners uit wijken, die in de expo aan bod komen. Zij geven hun mening over het tentoonstellingsontwerp, denken mee over thema’s en beoordelen communicatiemiddelen. Zo wordt deze expositie eind 2022 een leerzame én leuke ervaring voor een zo divers mogelijk publiek.