We zetten alle zeilen bij

De coronacrisis heeft de culturele sector hard geraakt - ook voor het Maritiem Museum zijn de gevolgen groot. We konden maandenlang geen bezoekers ontvangen door de nationale museumsluiting, evenementen werden afgelast en exposities uitgesteld. We zetten alle zeilen bij voor de rest van de storm - de financiële uitdaging is aanzienlijk.

Op 12 maart maakte minister-president Rutte bekend dat de musea hun deuren moesten sluiten. Bij het Maritiem Museum werd meteen een crisisberaad georganiseerd en een dag later waren de belangrijkste acties al goed op stoom. “Iedereen stond meteen in de doe-stand en begon dingen te regelen,” kijkt directeur bedrijfsvoering Chris Opgenoort terug. “We hebben ons als bedrijf razendsnel aangepast.”

Gat van een miljoen

De lijst van corona-consequenties voor een culturele instelling als het Maritiem Museum is lang. Voor veel medewerkers viel het werk stil; voor wie wel kon werken, veelal thuis, moest ICT-technisch het nodige gebeuren. De feestelijke opening van tentoonstelling ‘De Haven’ werd afgelast, de nieuwe expo ‘Maritieme Meesterwerken’, die in oktober zou openen, uitgesteld. Commerciële boekingen, publieksactiviteiten en evenementen werden gecanceld. Toen het museum na tachtig dagen mocht heropenen - na een forse investering om coronaproof te worden - groeide het aantal bezoekers weer naar 35 procent en uiteindelijk door naar 60 procent. Dit aantal kelderde door de combinatie van een mondkapjesplicht in het centrum van Rotterdam, het -later ingetrokken- advies van het RIVM om Rotterdam te mijden, en door een hittegolf. Wegvallende inkomsten door kaartverkoop en horeca - ongeveer 40% van de totale begroting - leverden tot nu toe een gat in de begroting op van bijna een miljoen euro.

Positieve reset

Gelukkig zijn er ook lichtpuntjes. Positief is, dat er in de vrijgekomen tijd en ruimte mogelijkheid was om extra onderhoud aan het museumgebouw en de haven te plegen. Medewerkers die door de sluiting geen of minder werk hadden, droegen hun steentje bij. Aan een nieuwe steiger werd eveneens doorgewerkt. Ook online werd gebouwd: aan nieuwe manieren om ons verhaal te vertellen, aan onze online zichtbaarheid en aan de mogelijkheid tot digitaal museumbezoek met videorondleidingen, een online audiotour en edutainment voor kinderen. Opgenoort: “Het was winst dat er de rust was om dingen goed af te ronden en eens met trots terug te kijken. We hebben ontzettend drukke jaren gehad. Het is goed met afstand te kijken, te zien wat beter kan maar ook de trots eens te laten indalen. Een soort positieve reset.”

Scherpe keuzes

De storm van 2020 heeft het Maritiem Museum al met al redelijk doorstaan. Mede dankzij steun van de landelijke en lokale overheid zijn de verliezen dit jaar beperkt gebleven. Wel moesten de reserves aangesproken worden, waarmee de weerstand van het museum is gedaald. Hoe gek het ook klinkt: er zijn vooral zorgen over 2021. De verwachtingen zijn laag, wat de exploitatie van het museum verder onder druk zet. Opgenoort: “Daarom kijken we kritisch naar onze inkomsten en uitgaven, en maken scherpe keuzes in onze bedrijfsvoering. Desondanks is alle mogelijke hulp gewenst, zodat wij zo gezond mogelijk uit deze crisis komen.” Dat het niet altijd om geld doneren gaat, blijkt bij de financiering van de restauratie van de graanelevator. De financiering van 2,4 miljoen is rond, maar een deel van het project moet worden voorgefinancierd. Hoewel het om ‘slechts’ 5 ton gaat, zijn de reserves van het museum nagenoeg verdwenen. Er moet dus een partij komen die garant wil staan voor het ontbrekende deel - tijdelijk, maar het moet er wel zijn.

Impact kost geld

Dat de ambities van het museum hoog zijn, vindt Opgenoort gezond. “Ons hoge ambitieniveau heeft ons resultaat opgeleverd. We willen impact hebben op de stad, en op de sector. Zo hebben we een fantastische nieuwe vaste tentoonstelling gepland voor 2022, de vervanger van ‘Topstukken’ met hoogtepunten uit onze collectie. Daarin vertellen we over de rol van Rotterdam in de maritieme wereld, en dat kan veel bezoekers naar Rotterdam trekken. Als je de maritieme wereld écht zichtbaar wilt maken, heb je dat ambitieniveau wel nodig. Impact kost geld, zo simpel is het. Als je minder te besteden hebt, wordt je tentoonstelling minder aantrekkelijk, wat weer minder bezoekers en geïnteresseerden betekent.”

Positieve bijdrage

Toch ziet Opgenoort de toekomst met vertrouwen tegemoet. Ook deze moeilijke tijd is een uitdaging, vindt hij. “Het is ook leuk om al ons ondernemerschap in te zetten om het museum financieel gezond te krijgen. We moeten scherpe keuzes maken. Dat doet pijn, maar we zetten onze schouders eronder, en dat hoort ook echt bij het Maritiem Museum.” Uit bezoekersonderzoek blijkt in elk geval dat bezoekers zich veilig voelen tijdens hun museumbezoek. De waardering voor het museum is enorm gestegen na de heropening, blijkens datzelfde onderzoek. De laatste jaren zijn er veel interessante tentoonstellingen geopend en is de havenpresentatie verbeterd. Er is ook veel geïnvesteerd in de organisatie en het museum, zoals in de nieuwe entree en de aantrekkelijke horeca.

De wind staat op zich gunstig, komend jaar: het paviljoen in het Maritiem District wordt opgeleverd, de buitenruimte wordt prachtig en de vernieuwde Coolsingel zal straks ook af zijn. Het Maritiem Museum doet waar het goed in is, daarbij hopelijk geholpen door andere partijen. Opgenoort: “Wat we koste wat het kost moeten voorkomen, is dat we in een negatieve spiraal terechtkomen, waarin steeds minder mogelijk is en we uiteindelijk noodgedwongen stilstaan. We hebben mooie stappen gemaakt, nu is het zaak er financieel gezond uit te komen, zodat we in de toekomst een nóg positievere bijdrage leveren aan de stad en de maritieme wereld.” Alle financiële steun wordt in elk geval goed besteed - en elke bijdrage is er één. Voor Rotterdam, en voor de maritieme wereld.

Heropening Maritiem Museum Rotterdam